Hangi Surede İki Defa Besmele Vardır? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme
Dini metinlerdeki derinlik ve sembolizm, insanlık tarihinin en büyük tartışma konularından biri olmuştur. Bu metinlerden biri olan Kur’an-ı Kerim’deki “besmele” ifadesi, sadece dini bir söylem değil, aynı zamanda toplumsal anlamları, sosyal yapıları ve bireylerin günlük yaşamlarını şekillendiren bir öğedir. “Hangi surede iki defa besmele vardır?” sorusu, dini anlamın ötesinde, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından önemli bir noktaya parmak basmaktadır. Bu yazıda, İstanbul’un kalabalık sokaklarından, toplu taşımada gözlediğim sosyal yapıdan ve günlük yaşantımdan örnekler vererek, besmelenin toplumsal düzeyde nasıl yankı bulduğunu ele alacağım.
Besmelenin Derin Anlamı
Öncelikle, besmele ifadesinin Kur’an-ı Kerim’deki yerini anlamak gerekir. “Bismillahirrahmanirrahim” ifadesi, “Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla” anlamına gelir. Her surenin başında yer alan bu ifade, Tanrı’nın rahmetine ve merhametine vurgu yapar. Ancak bazı surelerde, örneğin Neml suresinde (27:30), besmele birden fazla kez yer alır. Bu farklı yerlerdeki besmelelerin tekrarı, sadece dini metnin ritüelistic bir özelliği değil, aynı zamanda toplumsal düzeyde de önemli anlamlar taşır.
Besmelenin tekrarı, insanlık durumunun çok yönlülüğünü, ihtiyaçların çeşitliliğini ve sosyal adaletin gerekliliğini vurgular. İstanbul gibi büyük bir şehirde, her gün farklı gruplarla iç içe olmanın getirdiği gözlemler, bu tür sembolizmanın toplumsal hayatta nasıl anlam bulduğunu gösteriyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Besmelenin İki Kez Yer Aldığı Sure
İstanbul’da toplu taşımada sıkça gördüğüm sahnelerden biri, kadınların ve erkeklerin toplumsal rollerinin nasıl belirginleştiği üzerine düşünmeme yol açtı. Toplu taşıma araçlarında, kadınların genellikle belirli alanlarda daha sık bir arada bulunduğunu, erkeklerin ise diğer alanlarda daha fazla yer tuttuğunu gözlemlemek mümkün. Buradaki temel mesele, toplumsal cinsiyet rollerinin bir yansımasıdır. Kadınların çoğunlukla daha geri planda yer alması, onların ihtiyaçlarının çoğu zaman göz ardı edilmesi, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir göstergesidir.
Besmelenin iki kez geçtiği Neml suresi, bu eşitsizliğe karşı bir çağrı gibi düşünülebilir. İki defa besmele, farklı düzeylerdeki ihtiyaçları ve eşitliği simgeler. Her bireyin, cinsiyetine, etnik kökenine veya toplumsal sınıfına bakılmaksızın, merhamet ve rahmetle muamele görmesi gerektiğini vurgular. Tıpkı toplu taşıma araçlarında kadınların sesinin daha az duyulması gibi, toplumsal cinsiyet eşitsizliği de bazen sesini duyuramaz. Bu bağlamda, besmelenin tekrarı, adaletin sağlanması adına güçlü bir sembolizm sunar.
Çeşitlilik ve Toplumsal Grupların İhtiyaçları
İstanbul, dünyanın dört bir yanından gelen insanlarla dolu bir metropol. Her gün sabah işe gitmek için evden çıkarken, aynı sokakta farklı etnik kökenlerden, dini inançlardan ve kültürel geçmişlerden gelen insanlarla karşılaşıyorum. Bazıları bana selam verirken, bazılarının gözleri yere kayıyor, kimisi sabahın erken saatlerinde hızlı adımlarla işe gitmeye çalışıyor, kimisi de evine dönerken üzgün. Bu çeşitlilik, hem bir zenginlik hem de bir mücadele alanı yaratır. Her birey, bir diğerinden farklı ihtiyaçlar ve önceliklerle hayatına devam eder.
Besmelenin iki kez geçtiği Neml suresi, toplumdaki bu çeşitliliği anlamak ve kabul etmek adına bir davet gibidir. Her bireyin Allah’tan rahmet ve merhamet isteme hakkı vardır. Bu, sadece bir dini söylem değil, aynı zamanda toplumsal farklılıkları ve her bir grubun ihtiyaçlarını dikkate almayı da içerir. Bir sokakta yaşadığım anı, bu bağlamda örnek verebilirim. Bir sabah, yaşlı bir amca otobüse bindiğinde, yanında bir grup genç kız vardı. Gençler hemen kalkarak yer verdiler, ancak amca tereddüt etti ve bir süre oturmakta zorlandı. Bu tür sahneler, toplumsal eşitsizliklerin görünür hale gelmesiyle ilgilidir. Çeşitli grupların, toplumsal yaşantıda daha çok rahmet ve adalet beklediğini, ancak genellikle bu hakların yeterince karşılanmadığını gösterir.
Sosyal Adalet ve Besmele: Toplumun Her Bireyi İçin
Sosyal adaletin sağlanabilmesi, sadece hukuki ve ekonomik düzenlemelerle değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal yapıların da dönüşmesiyle mümkündür. İstanbul’un sokaklarında, sosyal adaletin herkes için geçerli olmadığını sıklıkla gözlemliyorum. Zenginle fakir arasındaki uçurumlar, işçilerin ve emekçilerin hakları, kadınların çalışma yaşamındaki zorlukları, engelli bireylerin erişim sorunları… Bunlar, toplumsal adaletin hala sağlanmadığının göstergeleridir.
Bu bağlamda, besmelenin Neml suresindeki tekrarları, sosyal adaletin sağlanması adına bir hatırlatıcı olabilir. Hem bireysel hem de toplumsal düzeyde, merhamet ve adaletin hüküm sürmesi gerektiğini simgeler. İnsanlar, farklı inançlar ve değerler taşısalar da, sosyal adaletin temeline hep beraber inanç göstermek zorundadır. Bir toplumda herkesin sesini duyurabilmesi, adaletin her bir birey için sağlanabilmesi, her türlü ayrımcılığa karşı durulması, besmelenin çağrısına uymaktır. Toplumda çeşitliliği ve eşitliği savunmak, her bireyin bir arada yaşadığı bu dünyada hakkını araması için adaleti talep etmesi gerektiğini anlatır.
Sonuç
“Hangi surede iki defa besmele vardır?” sorusu, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında farklı anlamlar taşır. Besmelenin iki kez yer aldığı Neml suresi, adaletin sağlanması, merhamet ve eşitlik ilkesinin her birey için geçerli olmasını savunur. İstanbul sokaklarında, toplu taşımada ve her an karşılaştığımız insanlarda gözlemlediğimiz toplumsal eşitsizlikler, bu ilkenin toplumda hala yeterince yer bulmadığını gösteriyor. Besmelenin çağrısına kulak vererek, toplumsal adaletin, çeşitliliğin ve eşitliğin sağlanması adına hepimizin sorumluluğu olduğu unutulmamalıdır.