İlmel Aynel Hakkal Yakin ve Siyasette Meşruiyetin Arayışı
Toplumlar, binlerce yıldır, güç ve iktidar ilişkileri üzerine kurulu düzenler içinde şekillendi. Bu ilişkiler, sadece bireylerin değil, aynı zamanda grupların, toplulukların ve devletlerin de biçimlenmesini sağlar. İktidarın, toplumların yapısını nasıl dönüştürdüğü, bireylerin kimliklerini nasıl şekillendirdiği ve hatta en temel hakların nasıl belirlendiği, siyasetin derinliklerinde yaşanan en temel sorulardır. Peki, bu bağlamda “İlmel Aynel Hakkal Yakin” gibi bir kavram ne anlama gelir? Ve bu kavram, siyasetin meşruiyet, katılım ve iktidar arasındaki ilişkileri nasıl etkilemektedir?
“İlmel Aynel Hakkal Yakin” kelimeleri Arapçadan türetilmiş bir terimdir. Türkçeye tam olarak çevrildiğinde “gerçekliğin bilgiyle idrak edilmesi” anlamına gelir. Fakat, bu ifadeyi siyasetin modern algılarıyla birleştirdiğimizde, toplumsal gerçekliğin bilinçli bir şekilde kavranması ve bu kavrayışla yapılan eylemlerin, ideolojilerin ve iktidar ilişkilerinin şekillendirilmesi anlamına gelir. Bu bağlamda, güç ilişkilerinin ve toplumsal düzenin nasıl şekillendiğini anlamak için, meşruiyet, yurttaşlık, demokrasi ve katılım gibi temel kavramları ele almak gereklidir.
Meşruiyet ve İktidar İlişkisi
Siyaset biliminin temellerinden biri, iktidarın ve meşruiyetin ilişkisini incelemektir. Her iktidarın kendini haklı çıkarma, topluma “doğru” ve “adil” olduğunu gösterme zorunluluğu vardır. Bu meşruiyet arayışı, bireyler ve devletler arasında toplumsal sözleşmelerin yapılmasına olanak tanır. Hobbes, Locke ve Rousseau gibi filozofların düşündüğü gibi, toplumsal sözleşme kavramı, bireylerin iktidarı kabul etmeleri için bir anlamda bir meşruiyet zemini sunar. Ancak bu meşruiyet, her zaman açık ve kabul edilebilir bir şekilde sağlanmaz.
Günümüz siyaseti, genellikle iktidarın meşruiyetini, yurttaşların seçim yoluyla belirlediği demokratik kararlarla sağlar. Ancak bu süreç bazen daha karmaşık hale gelir. Demokratik sistemler, bazen temsil sorunları, eşitsiz güç dağılımları ve yozlaşmış kurumlar gibi engellerle karşı karşıya kalabilir. Sonuç olarak, meşruiyetin sağlanması sadece bireysel hakların tanınmasıyla sınırlı kalmaz, aynı zamanda kurumların şeffaflığı, adaleti ve katılımı ile de ilişkilidir.
Kurumlar ve İdeolojiler: Meşruiyetin Kurulmasında Aracılar
Toplumsal yapılar ve kurumlar, her toplumun en temel bileşenleri arasında yer alır. Devletin sunduğu hizmetlerin ve sağladığı güvenliğin temeli bu kurumlara dayanır. Ancak kurumların, iktidarın meşruiyetini nasıl kazandığı, genellikle ideolojik bir mücadeleye dayanır. İdeolojiler, devletin veya bir grubun, toplumsal düzende nasıl bir güç ilişkisi kurduğuna dair yönlendirici bir role sahiptir.
Örneğin, liberalizm ve sosyalizm gibi ideolojiler, bireylerin özgürlüğünü, eşitliğini ve adaletini farklı şekillerde tanımlar. Liberal demokrasi, özgür bireylerin, seçimler ve bireysel haklar yoluyla devletin meşruiyetini kabul etmelerini savunur. Sosyalizm ise, devletin sınıf farklarını ortadan kaldırmak ve ekonomik eşitsizlikleri azaltmak gibi görevleri yerine getirmesini ister. Ancak her iki ideoloji de kendi bakış açılarıyla, iktidarın toplum üzerindeki haklılığını (meşruiyetini) şekillendirir.
Sosyolog Pierre Bourdieu’nun “alanlar” kuramı, meşruiyetin sağlanmasında kurumsal yapılar ve ideolojilerin etkisini çok iyi bir şekilde açıklamaktadır. Bourdieu, toplumsal alanların (ekonomik, kültürel, eğitimsel) iktidarın meşruiyetini inşa etme sürecinde nasıl önemli birer araç haline geldiğini vurgular. Bugün gelişmiş toplumlarda, medya, eğitim ve hukuk gibi kurumlar, ideolojik yönlendirmeler aracılığıyla meşruiyetin zeminini oluşturur.
Demokrasi, Yurttaşlık ve Katılım: Gerçek Gücün Arayışı
Demokrasi, modern siyasetin temel taşlarından biridir. Ancak, demokrasinin işleyişi, sadece seçimler üzerinden değil, yurttaşların siyasi ve toplumsal süreçlere aktif katılımı ile de şekillenir. Bir toplumun, demokratik değerleri ne kadar benimseyip uyguladığı, onun katılımcı gücünü ve bu gücün meşruiyetini belirler. Ancak, bu katılım her zaman sorunsuz ve eşit olmayabilir.
Bugün dünya genelinde, demokrasilerin çoğu, yüksek siyasi katılım düzeylerine sahip değildir. Yurttaşlar, genellikle politikaya katılmaktan uzak kalmış, karar mekanizmaları ise büyük ölçüde merkeziyetçi olmuştur. Bu durum, demokrasi ve yurttaşlık arasında bir gerilim yaratır. İktidarın meşruiyeti, yurttaşların bu güç yapılarına ne kadar katılım sağladığı ile doğru orantılıdır.
Günümüzdeki örneklerden birisi, ABD’deki “Black Lives Matter” hareketidir. Bu hareket, özellikle siyahilerin polis şiddeti karşısındaki mücadelesini sembolize ederken, aynı zamanda devletin ve kurumların meşruiyetini sorgulayan bir halk hareketidir. Bu tür hareketler, bireylerin toplumsal düzende nasıl yer aldığını ve katıldığını, demokrasi ve iktidar ilişkilerinin ne denli sıkı bir şekilde iç içe geçtiğini gösterir.
Benzer bir örnek ise Avrupa’da yükselen aşırı sağ hareketlerdir. Bu hareketler, küreselleşme ve ekonomik eşitsizliklerin arttığı bir dönemde, devletin meşruiyetini sorgulayan ve çoğunlukla “daha güçlü bir ulus devleti” isteyen bir ideolojik çizgiye sahiptir. Burada, toplumsal katılım ve yurttaşlık anlayışları ile ideolojik söylemler, farklı meşruiyet anlayışlarının çatıştığı bir alan yaratmaktadır.
Sonuç: Meşruiyetin İzdüşümü Olarak İlmel Aynel Hakkal Yakin
“İlmel Aynel Hakkal Yakin” kavramı, siyaset bilimi açısından iktidarın meşruiyetini ve toplumların güç ilişkilerini anlamamıza yardımcı olabilecek derin bir semboldür. Gerçekliğin ve meşruiyetin bilgiyle kavranması, toplumsal katılım ve iktidar ilişkilerinin nasıl şekillendiğini, kurumlar ve ideolojiler aracılığıyla analiz etmemize olanak tanır. Bugün hala iktidarların, yurttaşların katılımını ne ölçüde benimsediğini ve demokratik değerlerle uyumlu olup olmadığını sorgulamak, siyasetin temel sorularından biridir.
Sizce, günümüzdeki iktidarlar, toplumu ne kadar “gerçek” bir biçimde yansıtabiliyor? İktidarın meşruiyeti neye dayanmalı: seçimlere mi, toplumsal katılıma mı, yoksa ideolojik ve kurumsal yapıya mı? Bu sorular, siyaset biliminin sadece akademik bir mesele olmanın ötesine geçtiğini ve her bireyin bu süreçlerin bir parçası olduğuna dair önemli bir hatırlatma olduğunu gösteriyor.